Yashyizweho kuri 17 May, 2016 | 15:36

Bivuriza mu mavuriro yigenga ababonamo indwara aho kujya muya Leta atazibona

Muri iki gihe indwara ya Malaria iragenda yiyongera mu Rwanda, abagana amavuriro baravuga ko bajya mu ya leta bakabapima bakayibura ariko bajya mu mavuriro yigenga bakayibasangamo. Ibi ngo bitera impungenge abagana amavuriro ku buryo bavuga ko bakemanga ubumenyi n’ubushake bw’abaganga. Abaganga nabo bagashinja abaturage gushaka kubategeka uko babavura.

Umuntu yivuriza aho ashaka mu Rwanda bitewe n’ubushobozi afite. yaba mu mavuriro ya Leta cyangwa se mu yigenga. Nyamara uburyo bavurwamo buvugwaho kuburyo butandukanye.
Kuri bamwe ngo ab’igenga baba bishakira amafaranga gusa, bigatuma byanga bikunda bagomba kwemeza ko umuntu arwaye. Ariko ku rundi ruhande abandi bagashima ubumenyi bwabo kuko n’ubundi umuntu aba arwaye, ku buryo bitumvikana ukuntu yabwirwa ko nta burwayi afite kandi agahabwa imiti. Abanenga abo mu mavuriro ya Leta bahamya ko baba bafite abarwayi benshi bityo ntibabiteho nk’uko babyifuza.Dusabimana Lucie utuye mu murenge wa Byimana mu karere ka Ruhango, ibi abihamya avuga ko bizera ubabwira ko barwaye cyane ko nabo baba bagiyeyo bafite intege nke. Agira ati “Malaria hano yariyongereye kandi ku kigo nderabuzima ntibayibona ariko wajya mu ivuriro ryigenga ho bakayibona. Ushobora kwiringira abo mu mavuriro ya leta ugashiduka yaguhitanye. Njye rwose aho kujya muri leta mpitamo kujya muri privé (kwa muganga wigenga).”

Ku baganga ariko ngo nta bushake bwo kuvura nabi babikorana. Ngwinondebe Germaine ukora mu kigo nderabuzima cya Byimana, ashimangira ko umuganga avura indwara yabonye. Agira ati “ntabwo waha umurwayi umuti wa Malaria kandi utayimusanzemo ngo ni uko we ashaka ko uwumuha. Rwose abarwayi bakwiye kujya bizera abaganga nk’uko baba baje batugana. Harabaza bagategeka uko bavurwa n’icyo bavurwa.” Uyu akomeza avuga ko umurwayi agomba kwakirwa neza ariko ko atagomba kubangamira akazi k’umuganga.

Birahira kwa Kabutura

Abaganiriye na Pax Press bo mu murenge wa Nyagatare, akarere ka Nyagatare, ntibaca ku ruhande banavuga aho bakirwa neza, bakavurwa neza,… Abatuye muri Mirama ya 2 nka Ndizeye Lambert na Habamenshi Callixte bose bahuriza kuri iki kibazo cy’uko mu bitaro bya Nyagatare bajyayo bagapimwamo Malaria ikabura bajya mu ivuriro ryigenga bakayibasangamo. Bati “birashoboka ko wenda nta na Malaria umuntu aba arwaye, ariko gukinisha ubuzima bwawe byaba ari ikibazo. Abantu dusigaye tujya ahitwa kwa Kabutura mu mujyi kuko we rwose ugenda akaguha imiti kandi ugakira vuba.”

Cyakora aba bavuga ko kujya mu ivuriro rya leta ari ho bahendukirwa cyane ko bo banakira ubwisungane mu kwivuza. Habamenshi Callixte w’i Nyagatare yungamo ati “byonyine tekereza ko aya mavuriro yigenga ahenda ariko abantu tukayagana, ni uko hari ibyo tuhakurikira bitari ahandi.” Ku rundi ruhande ariko hari abasanga bamwe mu baganga bigenga batandukira inshingano zabo bakarangazwa n’amafaranga aho kureba inyungu z’ubuzima bw’abantu.

Umuturage Uwiduhaye Antoinette, ukunda kugana amavuriro mu mujyi wa Kigali, avuga ko niba umuntu ajya mu mavuriro abiri atandukanye bakamupimamo ibitandukanye ari ikibazo ubwacyo, ariko ngo hari icyo abantu bagomba kumenya. Yitsa ku murimo w’abaganga agira ati “hari abaganga ugeraho bakakugira inama yo kwivuza ku buryo ubu n’ubu, hakaba n’aho ujya kwivuza bakakuvura ibyo babona nta kunyura ku ruhande, yewe hari n’aho ujya kwivuza ugategeka uko uvurwa. Ibi byose bifite ingaruka zitandukanye ababishinzwe bagomba kwitaho.” Akomeza ahamya ko ibyo bigira ubusobanuro no ku miti ihabwa umurwayi, no ku burwayi bw’umuntu.
Uretse n’ibyo hari n’abaganga baba bakora muri Leta ariko bakora no mu mavuriro yigenga. Umurwayi yaza kwivurizayo ntibamuvure ahubwo bakamuha randevu (rendez-vous) y’ahandi azajya kwivuriza higenga yahagera akahasanga uwo wayimuhaye cyangwa se undi ufite ubundi buryo akorana n’uwahamwohereje. Kandi aho haba hahenze.

Nyuma y’aho indwara ya malaria yiyongereye, muri iki gihe yakuye abantu umutima, ku buryo umuntu aribwa umutwe agahita yishyiramo ko ari yo arwaye yagera kwa muganga atabona igisubizo gihamya ibyo yagiye yishyizemo bigatuma atakariza icyizere umuvuye, nk’uko bitangazwa n’umunyamabanga nshingwabikorwa w’umurenge wa Byimana Nahayo Jean Marie. Uyu gitifu akomeza avuga ko iki kibazo bacyumva mu murenge wabo kandi ko bakiganiriye n’inzego bireba, bakakiburira umuti uhamye bityo ko bakomeza kugikurikiranira hafi.

Musonera Sosthène


Tanga igitecyerezo

Who are you?