Yashyizweho kuri 31 July, 2018 | 09:29

Nyange : Kutamenya imiziro ibuza gutora bituma bibwira ko batari kuri lisiti y’itora

Bamwe mu baturage bo mu murenge wa Nyange, wo mu karere ka Ngororero mu ntara y’uburengerazuba batashoboye kwikosoza kubera ko bari bafunzwe by’agatenganyo bamaze kwishyira ku rutonde rw’abatemerewe gutora kubera ko bumva ko abakosoye ilisiti y’itora bamaze kubasiga imiziro.

Mu kiganiro “urubuga rw’abaturage n’abayobozi”gikorwa n’Umuryango w’Abanyamakuru baharanira amahoro PAXPRESS ku nkunga ya leta y’u Bubiligi ibinyujije muri ambasade yayo i Kigali, abo baturage bari bacyitabiriye bagaragaje ko kuba barigeze gufungwa bumva nta burenganzira bafite bwo gutora mu matora y’abadepite ateganyijwe kuva ku itariki ya kabiri kugeza ku ya kane nzeri 2018.
Iryo tsinda ry’abaturage ririmo Nsanzimana Andereya na Hakizimana Yohani bo mu kagali ka Gaseke, bavuga ko kuba gukosora ilisiti y’itora byarakozwe bafunzwe kubera iperereza ryari riri kubakorwaho, batashoboye kubona uburyo bareba niba bayiriho cyangwa imyirondoro yabo ari yo. Bati “nubwo twarekuwe nyuma y’uko bigaragaye ko ibyo twari dukurikiranyweho nta shingiro bifite, twabajije abaturanyi batubwira ko badukoshoje nk’abantu bafunzwe, byumvikana ko dufite imiziro itubuza gutora”.

Iki kibazo kandi bagisangiye na Sibomana Yozefu wo mu kagali ka Nsibo we ngo wari warafashwe nk’inzererezi. Ati “gukosora ilisiti y’itora byabaye ndi hakurya hariya i Muhanga, mfunzwe nk’inzererezi. Navuyeyo nka none nsanga baraye bayijyanye”. Akomeza agaragaza impungenge z’uko yaba yarabaruwe nk’umuntu ufunzwe, ufite imiziro yo kudatora.

Nta mpungenge

Twagirumukiza Tewodomiri ushinzwe uburere mboneragihugu muri komisiyo y’amatora ku rwego rw’umurenge wa Nyange asobanura ko mu gihe cyo gukosora amalisiti y’itora, ababikoraga bagenderaga ku mabwiriza ya komisiyo. Ati “iyo bageraga ku muntu ufunzwe ariko batazi niba yarakatiwe cyangwa umuntu utigeze agaragara na rimwe nta kimenyetso bahashyiraga”. Avuga kandi ko kubera ko abakosoye amalisiti bari abo mu midugudu basanzwe batuyemo, byari biboroheye kumenya amakuru y’uko umuntu yaburanye agahamywa icyaha n’inkiko cyangwa se ataraburana mbere yo kumushyiraho ikimenyetso gikwiye. Akaba asanga ntawe ukwiye kugira impungenge ko yakuwe kuri lisiti y’itora adahari cyangwa ibye bitazwi neza.

Cyakora Twagirumukiza atangaza ko biramutse byarabayeho, umuntu agashyirwa mu gatebo k’abafite imiziro y’uwafunzwe wahamijwe icyaha n’inkiko, atakwizera cyane ko ashobora gutora mu matora y’abadepite azaba mu ntangiriro z’ukwezi kwa cyenda 2018. Ati “uwo aba yamaze gusigwa imiziro n’uwakosoye ilisiti y’itora. Kuyigarukaho birashoboka ariko ntibyoroshye”.
Ku rundi ruhande ariko, Munyaneza Charles, Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa Komisiyo y’Igihugu y’Amatora atanga icyizere ko abantu batashoboye kwikosoza kuri lisiti y’itora bitewe n’uko bari bafunzwe by’agateganyo bagifite amahirwe yo kuba bashobora gutora. Ati “icyo basabwa ni ukwegera komisiyo y’igihugu y’amatora ku rwego urwo ari rwo rwose, uhereye ku kagali, ku murenge kugera ku rwego rw’igihugu, bitwaje urupapuro rubafungura maze bagakingurirwa ayo mahirwe, niba bigaragaye ko nta miziro iteganywa mu mabwiriza ya komisiyo y’igihugu y’amatora agenga amatora y’abagize inteko ishinga amategeko ibarangwaho”. Cyakora akongeraho ko bagomba kubikora hakiri kare kuko nyuma y’itariki ya 15 kanama 2018 bishobora kuzaba bitagishobotse.

Ingingo ya 5 y’amabwiriza no 03/2018 yo ku wa 09/07/2018 ya komisiyo y’igihugu y’amatora agenga amatora y’abagize inteko ishinga amategeko,Umutwe w’abadepite yo muri nzeri 2018 iteganya ko abatemerewe kugaragarara ku ilisiti y’itora ari abambuwe n’inkiko zibifitiye ububasha uburenganzira bwo gutora bakaba batarahanagurwaho ubwo busembwa cyangwa ngo bahabwe imbabazi mu buryo buteganywa n’amategeko; abahamwe n’icyaha cy’ubwicanyi cyangwa ubuhotozi; abahamwe n’icyaha cya jenoside cyangwa ibyaha byibasiye inyokomuntu; abahamwe n’icyaha cyo gusambanya abana; abahamwe n’icyaha cyo gukoresha imibonano mpuzabitsina ku gahato; abafite cyangwa abagaragaje uburwayi bwo mu mutwe cyangwa abahungabanya umudendezo w’abaturage n’ahandikirwa ilisiti y’itora; abantu bafunze ndetse n’impunzi.

Ingingo ya 6 y’aya mabwiriza igena ko gutangaza ilisiti y’itora y’agateganyo bikorwa mu minsi itari munsi ya mirongo itatu (30) mbere y’umunsi w’itora. Amakosa yagaragaye nyuma y’itangazwa ry’agateganyo, akosorwa n’ishami rya Komisiyo y’Igihugu y’Amatora ku rwego rw’Akarere binyujijwe ku mukozi wa Komisiyo y’Igihugu y’Amatora ubishinzwe ku rwego rw’Akagari. Urutonde rw’abakuwe ku ilisiti y’itora y’agateganyo rumenyekanishwa ku rwego rw’Akagari. Ilisiti ntakuka itangazwa iminsi itari munsi ya cumi n’itanu (15) mbere y’umunsi w’itora hamaze gukosorwa amakosa yagaragaye mu ilisiti y’agateganyo.

Kaberuka Telesphore


Tanga igitecyerezo

Who are you?