Yashyizweho kuri 23 January, 2018 | 20:29

Harigwa uburyo “Abemeye Jenoside bakihana” bagira uburenganzira bwo gutora

Abadepite batangiye kuganira na Minisitiri w’Ubutegetsi bw’igihugu na Komisiyo y’Amatora ku mushinga w’itegeko ngenga rishya rigena amatora, iri tegeko ngo rigomba kwandikwa ku buryo “Abemeye Jenoside bakanasaba imbabazi” batavutswa uburenganzira bwo gutora.

Minisitiri w’Ubutegetsi bw’igihugu Francis Kaboneka yabwiye Abadepite bagize Komisiyo y’Imibereho myiza y’Abaturage ko umushinga w’itegeko ngenga rigena amatora ari ngombwa ko baryiga kubera ko ingingo ya kabiri y’itegeko nshinga mu gace ka gatanu havuga ko “Itegeko Ngenga rigenga amatora riteganya ibigomba kubahirizwa n’uburyo bukoreshwa mu matora.”

Kaboneka yavuze ko hagendewe ku ngingo ya 29 y’Itegeko nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo mu 2003 ryavuguruwe mu 2015, mu gace ka kane kavuga ko “kudakurikiranwa, kudafatwa, kudafungwa cyangwa kudahanirwa ibyo yakoze cyangwa atakoze, iyo amategeko y’Igihugu cyangwa amategeko mpuzamahanga atabifataga nk’icyaha igihe byakorwaga. Ibyaha n’ibihano bijyanye na byo biteganywa n’amategeko;…”

Bityo ngo ingingo zivuga ko byaha bijyana n’amatora zari mu gitabo cy’amategeko mpanabyaha mu Rwanda, zashyizwe mu mushinga w’itegeko ngenga rigena amatora watangiye gusuzumwa none. Ngo byari ngombwa ko uzanwa mu Nteko.

urubuga www.umuseke.rw ruvuga ko itegeko ryo mu 2011 rigenga amatora ryavuguruwe mu 2013 no muri 2015 iryo rizavaho burundu nihemazwa iri tegeko ngenga rigena amatora.

Kuri uyu wa mbere Abadepite batangiye gusuzuma inyito y’amagambo no gukora ubugororangingo ku myandikire no guhuza ibitekerezo by’ingingo, nk’uko Minisitiri Kaboneka yabivuze ngo icyo bo bakoze kwari uguhuza ibitekerezo bijyanye bikajya hamwe, imyandikire ikanozwa, ahandi ibitari ngombwa bikavanamo k’uburyo uyu mushinga w’itegeko ngenga utazaruhanya.

Amagambo yari mu ngingo ya 11 y’itegeko ryari risanze rigenga amatora asa n’ayari yateruwe ashyirwa muri uyu mushinga w’itegeko ngenga, Komisiyo n’Abadepite ntibabashije kuyumvikanaho basaba ko Abanyamategeko ku ruhande rw’Inteko ishinga amategeko n’aba Komisiyo y’Amatora bongera kujya kuyasuzuma.

Ayo magambo yo mu ngingo ya 11 “avuga ku bantu batemerewe gutora no gutorwa by’umwihariko hakaba harimo ibyiciro by’abagize uruhare muri Jenoside”.

Charles Munyaneza Umunyamabanga Nshingabikorwa wa Komisiyo y’Amatora avuga ko bari birinze kujya mu gushyiraho ibyiciro by’abagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi, kubera ko itegeko ry’Inkiko Gacaca ryari ryarabishyizeho ritagihari.

Yavuze ko ibiri muri iriya ngingo ya 11 basubijwe, biramutse byanditswe uko bimeze byabuza amahirwe abantu benshi bemeye icyaha cya Jenoside bakanagisabira imbabazi (yavuze ko bashobora gukabakaba miliyoni n’igice irenga), ubu bari basanzwe batora, bityo ngo byagira ingaruka no ku zindi politiki z’Ubumwe n’Ubwiyunge.

Inzobere mu by’amategeko Mico Augustin avuga ko kuba itegeko ry’amatora rigiye kugirwa itegeko ngenga ari ukuriha uburemere ugereranyije n’iryari rihari kandi ngo byategetswe n’itegeko nshinga. Ati “Kuba ari itegeko ngenga ni itegeko riba rihawe uburemere rishobora no kunganira itegeko nshinga.”

Yavuze ko ubu amategeko asanzwe nayo ashobora gushyiraho ibihano kimwe n’amategeko yihariye. Ibyo ngo byoroshya kuba mu itegeko hajyamo icyaha gishya cyagaragaye bitabaye ngombwa ko havugururwa igitabo cy’amategeko.

Uyu munyamategeko avuga ko kuba ibihano bijyana n’ibyaha by’amatora bizashyirwa muri uyu mushinga w’itegeko ngenga rigena amatora, bizorohereza abazakoresha itegeko haba abacamanza n’abaturage basanzwe kuba bamenya ibyaha n’ibihano byabyo bidasabye ko babishakira ahandi.

Muri Nzeri 2018 hateganyijwe amatora y’Abadepite, Charles Munyaneza Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa Komisiyo y’Amatora avuga ko akurikije ko iri tegeko ngenga batangiye gusuzuma ryihutirwa, kandi n’Abadepite bakaba barishyize muri urwo rwego, ngo nta mpungenge ko amatora yazaba ritaratangazwa mu igazeti ya Leta.

Uwambayinema Jeanne


Tanga igitecyerezo

Who are you?